معنای هیجانات پیشرفت

بر اساس معانی مؤلفه­ای نظام­های پویا از (داماسیو[1]، 2004؛ شِرِر[2]، 1984)، هیجانات به عنوان فرآیندهای چندمؤلفه­ای و هماهنگ زیرنظام­های روانی شامل فرآیندهای عاطفی، شناختی، انگیزشی، ابرازی، و فرآیندهای فیزیولوژیکی جنبی در نظر گرفته می­شود. فرآیندهای عاطفی هسته­ی اصلی هیجانات را تشکیل می­دهند و از لحاظ فیزیولوژیکی به زیرنظام­های حاشیه­ای مربوط می­شوند (فِلوس و لودوکس[3]، 2005). به عنوان مثال، مؤلفه­های اضطراب شامل احساس ناراحتی و عصبیت (مؤلفه­ی عاطفی)، نگرانی (شناختی)، انگیزش اجتنابی (انگیزشی)، حالات اضطرابی در چهره (ابرازی)، و عوارض فیزیولوژیکی جنبی (فیزیولوژیکی) است. شدت کم هیجانات (حالات هیجانی) نیز ممکن است این مؤلفه­ها را در بر داشته باشد، و این نشان می­دهد که حتی اگر تمامی مؤلفه­های آنها در خودآگاه بروز نیابد آنها را باید به عنوان هیجانات در نظر گرفت.

هیجانات پیشرفت به عنوان هیجاناتی تعریف شده­اند که مستقیماً با فعالیت­ها یا پی­آمدهای پیشرفتی در رابطه هستند. پیش از این، مطالعات صورت گرفته در هیجانات پیشرفت معمولاً بر هیجانات مربوط به پی­آمدهای پیشرفت تأکید داشتند. تعریفی که در اینجا ارائه شد نشان می­دهد که هیجانات مربوط به فعالیت­های پیشرفتی به عنوان هیجانات پیشرفت نیز محسوب می­شوند. لذت حاصل از یادگیری، خستگی حاصل از کلاس درس، و یا احساس ناکامی و خشمی که در اثر رویارویی با با فعالیت­های دشوار بروز می­یابند نمونه­ های جدیدی از هیجانات پیشرفتی مربوط به فعالیت­ها هستند. در نتیجه، می­توان دو نوع از هیجانات پیشرفتی را تعریف کرد: هیجانات فعالیت[4] که به فعالیت­های پیشرفتی در جریان مربوط می­­شوند، و هیجانات پی­آمد[5] که به پی­آمدهای این فعالیت­ها مربوط هستند (پکران و همکاران، 2002الف؛ پکران، الیوت، و مایر[6]، 2006الف). مورد دوم شامل هیجانات پیشگو و مربوط به آینده (مانند امید به موفقیت و ترس از شکست) و همچنین بازتگرانه و مربوط به گذشته است (مانند غرور و یا شرمی که پس از بازخوری ناشی از فعالیت حاصل می­گردد؛ به جدول 1 مراجعه شود).

به طور کل، هیجانات پیشرفت را می­توان به عنوان رخدادهای لحظه­ای در یک موقعیت و در یک نقطه­ی زمانی خاص در نظر گرفت (هیجانات پیشرفتی حالتی[7]؛ مانند اضطرابی که پیش از امتحان وجود دارد). نوع دیگر هیجانات را می­توان به عنوان هیجانات همیشگی (عادی) و تکرار شونده که معمولاً افراد آنها در مورد فعالیت­ها و پی­آمدهای مربوط به پیشرفت تجربه می­کنند نیز تعریف کرد (هیجانات پیشرفتی صفتی[8]؛ اضطراب آزمون صفتی[9]، اسپیِلبرگر، آنتون، و بِدِل[10]، 1976). ویژگی بارزی که موجب تفکیک هیجانات پیشرفتی حالتی و ویژه می­گردد کلیت زمانی است و نه کلیت مکانی، زیرا هیجانات پیشرفتی ویژه نیز ممکن است خاص یک موقعیت باشند (مانند هیجانات پیشرفتی ویژه­ی ریاضیات که به احساسات هیجانی عادی که در موقعیت­های مربوط به ریاضیات رخ می­دهند اطلاق می­شود).


[1] Damasio

[2] Scherer

[3] Fellous & LeDoux

[4] Activity emotions

[5] Outcome emotions

[6] Elliot, Maier

[7] State achievement emotions

[8] Trait achievement emotions

[9] trait test anxiety

[10] Spielberger, Anton, Bedell